رمضان در ضرب المثل ها

[Topaz]

رمضان در ضرب المثل ها

ﺿﺮﺏﺍﻟﻤﺜﻞﻫﺎﯾﯽ ﮐﻪ، ﻭﺍﮊﻩ ﺍﺻﻠﯽ ﻭ ﮐﻠﯿﺪﯼ، ﻭ ﯾﺎ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺁﻥ، "ﺭﻭﺯﻩ" ﺍﺳﺖ ﺭﺍ در اینجا ﮔﺮﺩ ﺁﻭﺭﯾﻢ.

 

عروس بی جهاز، روزه بی نماز، قورمه بی پیاز ‏

‏ این ضرب‌المثل کنایه به چیزی ناقص و کاری ناتمام است. روزه که از نیایش‌های واجب مسلمانان است، بی نماز (که نیایش اصلی و هر روزه است) عبادتی نارسا و ناقص است؛ همچنین عروس در آیین گذشته مردم ایران بدون داشتن جهاز مطلوب نبوده است، و قرمه هم غذایی است که بی پیاز مزه ندارد. 
سعدی شیرین سخن این زبانزد را به نظم اینگونه گفته است:

چه سودی دهد روزه بی نماز 
چه مزه دهد قرمه بی‌پیاز 

چون گوش روزه دار بر الله اکبر است

مراد، در انتظار اذان افطار بودن است. آدم منتظر، تمام فکر و توجهش پیش کسی یا خبری است که انتظارش را می‌کشد. 

آدم نباید روزه شک دار بگیرد

کار مشکوک کردن، هنگامی که در انجام دادن کاری احتمال زیان و خسران باشد. کاری را که احتمال زیان و خسران در آن است نباید مرتکب شد. چرا در شک و تردید باشیم؟ 

جوانمردی که بخورد و بدهد 
به از عابدی که روزه دارد

معنا و منظور این زبانزد (ضرب‌المثل) این است که سخاوت و بخشندگی، اجرش از عبادت یا برخی عبادت‌ها بیشتر است. 

روزه خوردنش را دیده ایم 
    نماز خواندنش را ندیده‌ایم

این ضرب‌المثل را به شوخی و مزاح به کسی که در انجام عبادتش کوتاهی می‌کند گویند. 

روزه هم دارم، خادم مسجد هم هستم

وقتی از کسی تعریف کنند و او خود طوری بر آن بیفزاید که رسوا شود.

 گویند آدم ساده‌لوح یا خودخواهی در مسجدی، با نهایت خضوع و خشوع ظاهری نماز می‌گزارد. چند نفر بر او گذشته یکی از آنها به رفیقش گفت: این مرد خدا را ببین، با چه توجه و تضرّعی نماز می‌خواند. آن مرد این سخن را شنید. فوراً نماز خود را شکسته به آنها گفت: «روزه هم دارم، خادم مسجد هم هستم»

‏ این جمله در موقعی بطور تمثیل گفته می‌شود که از شخص تعریفی کنند و او خود نیز چیزی برآن مزید کند، اما بطوریکه خود را رسوا و مفتضح ساخته، تعریف دیگران را نیز لغو و باطل سازد.‏

همیشه شعبان یک بار هم رمضان.

این ضرب‌المثل به عنوان تعریض به کسی گفته می‌شود که بار زحمتِ کار را بر دوش دوست خود می‌افکند و خویشتن زیر بار زحمت نمی‌رود. وقتی کارهای دشوار همیشه به یک شخص رجوع شود گویند. مثلِ: «همیشه ما می‌دیدیم یکبار هم تو ببین»