راهنمای انواع کلاس کالای خطرناک: سفر ایمن در دنیای اقلام پرریسک

[رامین۴۳]

حمل و نقل و نگهداری بسیاری از اقلام روزمره، گرچه به ظاهر ساده به نظر می‌رسند، می‌توانند خطرات جدی برای سلامت انسان و محیط زیست به همراه داشته باشند. به همین دلیل، شناخت و طبقه‌بندی «کالاهای خطرناک» امری ضروری است. آشنایی با این دسته‌بندی، سنگ بنای درک ماهیت هر کالا و خطرات بالقوه آن است. اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود. الزامات قانونی و مقررات حمل و نقل، نقشه راه ایمن را برایمان ترسیم می‌کنند. قوانین داخلی و بین‌المللی، مسئولیت‌های افراد و سازمان‌ها را مشخص کرده و با الزاماتی همچون اخذ مجوز و استفاده از برچسب‌های هشداردهنده، ایمنی سفر را تضمین می‌بخشند.

 

الزامات قانونی و مقررات حمل و نقل کالاهای خطرناک: تضمین سفری ایمن

خوشبختانه، برای ساماندهی و نظم‌بخشی به حمل و نقل و نگهداری کالاهای خطرناک، سازمان‌ها و استانداردهای بین‌المللی متعددی وجود دارند. در راس این سازمان‌ها، سازمان ملل متحد (UN) قرار دارد که با تدوین آئین‌نامه حمل و نقل کالاهای خطرناک (UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods)، نقشی کلیدی در این زمینه ایفا می‌کند. این آئین‌نامه، به عنوان مرجعی جهانی، توسط سازمان‌های بین‌المللی دیگر نظیر انجمن بین‌المللی حمل و نقل هوایی (IATA) و سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. حمل و نقل اقلام خطرناک، به دلیل خطرات ذاتی و پتانسیل آسیب‌رسانی به انسان و محیط زیست، تابع قوانین و مقررات سختگیرانه‌ای در سطح ملی و بین‌المللی است. 

قوانین داخلی و بین‌المللی حمل و نقل اقلام خطرناک

در سطح بین‌المللی، آئین‌نامه حمل و نقل کالاهای خطرناک سازمان ملل متحد (UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods) به عنوان مرجع اصلی شناخته می‌شود. این آئین‌نامه، ضوابط و الزامات جامعی را برای حمل و نقل ایمن کالاهای خطرناک در چهارچوب مدهای مختلف حمل و نقل (جاده‌ای، ریلی، دریایی و هوایی) ارائه می‌دهد. علاوه بر این، هر کشور نیز قوانین و مقررات داخلی خود را برای حمل و نقل این اقلام تدوین می‌کند. این قوانین، با در نظر گرفتن شرایط و الزامات خاص هر کشور، به تکمیل و تشریح آئین‌نامه UN می‌پردازند.

مسئولیت‌های افراد و سازمان‌ها در قبال حمل و نقل ایمن

حمل و نقل ایمن کالاهای خطرناک، تنها به قوانین و مقررات محدود نمی‌شود، بلکه تعهد و مسئولیت همگانی را نیز می‌طلبد. در این میان، افراد و سازمان‌های مختلف، اعم از فرستنده، حمل‌کننده، گیرنده و متصدیان انبارداری، هر یک وظایف و مسئولیت‌های مشخصی بر عهده دارند. برخی از مهم‌ترین این وظایف عبارتند از:

برچسب‌گذاری صحیح و دقیق: درج علامت‌های خطر و اطلاعات کامل مربوط به کالای خطرناک بر روی بسته‌بندی، نقشی حیاتی در اطلاع‌رسانی و پیشگیری از خطرات احتمالی ایفا می‌کند.

بسته‌بندی مناسب: استفاده از بسته‌بندی‌های استاندارد و مقاوم، متناسب با نوع کالای خطرناک و الزامات مربوطه، از نشت و انتشار مواد خطرناک در حین حمل و نقل جلوگیری می‌کند.

آموزش و تجهیز: افراد درگیر در فرآیند حمل و نقل، اعم از رانندگان، کارکنان انبار و ...، باید آموزش‌های لازم را در زمینه خطرات احتمالی و اقدامات ایمنی مربوط به کالاهای خطرناک ببینند و به تجهیزات حفاظت فردی مناسب مجهز شوند.

تهیه اسناد و مدارک: حمل و نقل کالاهای خطرناک، مستلزم تهیه اسناد و مدارک خاصی نظیر گواهی حمل و نقل، برگه اطلاعات ایمنی (SDS) و ... است که باید به طور دقیق و کامل تهیه و ارائه شوند.

رعایت شرایط حمل و نقل: توجه به شرایط خاص حمل و نقل هر کالای خطرناک، نظیر محدودیت‌های دمایی، رطوبت، تهویه و ...، برای حفظ ایمنی و جلوگیری از بروز حادثه ضروری است.

مجوزهای لازم و برچسب‌های هشداردهنده:

برای حمل و نقل کالاهای خطرناک، اخذ مجوزهای لازم از مراجع ذیصلاح، اعم از وزارت راه و شهرسازی، سازمان بنادر و دریانوردی و ...، ضروری است. این مجوزها، با توجه به نوع کالای خطرناک، مسیر حمل و نقل و سایر شرایط، صادر می‌شوند. همانطور که پیش‌تر اشاره شد، برچسب‌گذاری صحیح و دقیق، از جمله الزامات اساسی حمل و نقل ایمن کالاهای خطرناک است. این برچسب‌ها، اطلاعات حیاتی راجع به نوع خطر، درجه خطر و اقدامات احتیاطی لازم را به مخاطب ارائه می‌دهند. برخی از رایج‌ترین علامت‌های خطر عبارتند از: علامت خطر انفجار، علامت خطر گاز، علامت خطر مایع قابل اشتعال، علامت خطر مواد سمی، علامت خطر مواد رادیواکتیو و علامت خطر مواد خورنده. رعایت دقیق این علامت‌ها و هشدارها، نقشی کلیدی در پیشگیری از حوادث و حفظ سلامت افراد و محیط زیست ایفا می‌کند.

 

آشنایی با ۹ کلاس اصلی کالاهای خطرناک

کلاس ۱: مواد منفجره: انواع مواد منفجره، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۲: گازها: گازهای فشرده، مایع شده و مسموم کننده، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۳: مایعات قابل اشتعال: انواع مایعات قابل اشتعال، درجه اشتعال، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۴: جامدات قابل اشتعال: مواد جامد قابل اشتعال خودبخود، مواد منجر به احتراق خودبخود، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۵: اکسنده ها و پراکسیدهای آلی: انواع اکسنده ها و پراکسیدها، واکنش پذیری، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۶: مواد سمی و عفونی: انواع سموم، عوامل بیماری زا، رده بندی خطر، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۷: مواد رادیواکتیو: انواع مواد رادیواکتیو، سطوح تشعشع، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۸: مواد خورنده: انواع مواد خورنده، سطوح خطر، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

کلاس ۹: مواد متفرقه و خطرناک: موادی که در سایر کلاس ها جای نمی گیرند، خطرات، بسته بندی و برچسب گذاری

 این راهنما سفری جامع به دنیای این اقلام پُرریسک است تا با آگاهی کامل، مسیری ایمن را طی کنیم. ابتدا، نگاهی به اهمیت سیستم طبقه‌بندی سازمان ملل متحد (UN) می‌اندازیم. 

این سیستم ۹ کلاس اصلی را تعریف می‌کند که هر یک ویژگی‌ها و خطرات منحصربه‌فردی دارند. 

از مواد منفجره قدرتمند (کلاس ۱) تا گازهای فشرده‌شده و سمی (کلاس ۲)، مایعات به شدت قابل اشتعال (کلاس ۳) و جامداتی که این قابلیت را دارند که خودبخود مشتعل شوند (کلاس ۴)، مواد اکسید کننده (کلاس ۵)، سموم و عوامل بیماری‌زا (کلاس ۶)، مواد رادیواکتیو با سطوح مختلف تشعشع (کلاس ۷)، مواد خورنده (کلاس ۸) و در نهایت، اقلام خطرناکی که در هیچ‌کدام از کلاس‌های دیگر جای نمی‌گیرند (کلاس ۹).

آشنایی با این دسته‌بندی، سنگ بنای درک ماهیت هر کالا و خطرات بالقوه آن است. اما ماجرا به اینجا ختم نمی‌شود.

الزامات قانونی و مقررات حمل و نقل، نقشه راه ایمن را برایمان ترسیم می‌کنند. قوانین داخلی و بین‌المللی، مسئولیت‌های افراد و سازمان‌ها را مشخص کرده و با الزاماتی همچون اخذ مجوز و استفاده از برچسب‌های هشداردهنده، ایمنی سفر را تضمین می‌بخشند.

فراموش نکنیم که رعایت نکات ایمنی، کلید نجات است. علائم و برچسب‌های هشداردهنده را جدی بگیرید، از تجهیزات ایمنی فردی مناسب استفاده کنید و همواره اقدامات پیشگیرانه را در دستور کار قرار دهید.

دانستن شماره‌ تماس‌های ضروری در مواقع اضطراری نیز می‌تواند گره‌گشای لحظات بحرانی باشد.

 با رعایت این نکات ساده، نه تنها از سلامت خود و دیگران محافظت می‌کنیم، بلکه گامی مهم در حفظ محیط زیست برمی‌داریم.

فراموش نکنیم که این کره‌ی خاکی، تنها خانه‌ی مشترک ماست و حفاظت از آن، وظیفه‌ای همگانی است.