روح انسان در موقع خواب کجا میرود

[رامین۴۳]

از نظر قرآن، خواب نه تنها انسان را با عوالم دیگر آشنا می کند، بلکه از مهم ترین آثار آن شناخت انسان با مسئله رستاخیز روان ها و نفوس و معاد اخروی است.

انسان به طور متوسط شانزده ساعت فعالیت کرده و دست کم به هشت ساعت خواب و یا استراحت نیاز دارد که بخش اعظم این استراحت همان خوابیدن است.

اگر انسان نتواند بخوابد دچار بیماری هایی می شود که نتیجه آن افسردگی و حتی خودکشی و ناتوان در انجام وظایف انسانی است. انسان در زندگی جسمانی دنیوی نیازمند خواب و خوابیدن است، هر چند که در آخرت چنین نیازی وجود ندارد و همانند خداوند به چرت و خواب نیازی نخواهد داشت.

در مطلب پیش رو حقیقت خواب و انواع آن با آثاری که بجا می گذارد از دیدگاه قرآن بررسی شده است.

خواب چیست؟

از نظر قرآن، حقیقت خواب، گرفتن تمام روان و نفس آدمی از سوی خداوند و یا کارگزاران او از فرشتگان است. در این زمان هر چند که نوعی ارتباط لطیف میان روان بدن هنوز وجود دارد، ولی روان و نفس آدمی از تن خارج شده است. اگر این ارتباط به تمام و کمال از بدن قطع شود، به آن مرگ می گویند؛ و اگر همچنان باقی باشد، از آن به خواب یاد می شود که خود دارای سه نوع و مرتبه سبک و نیمه سنگین و سنگین تقسیم می شود.

از نظر قرآن، هرکسی به هر مرتبه از خواب برود، با توفی و مرگ همراه است (انعام، آیه ۶۰؛ زمر، آیه ۴۲) اصطلاح «توفی» از واژه وفا نه فوت، به معنای قبض کامل شیء است و در اینجا منظور، قبض روان و نفس است (مجمع البیان، ج ۸-۷، ص ۷۸۱-۷۸۰) کاربرد این کلمه در خوابیدن، ناظر به شباهت خواب با مرگ است. از این رو خواب را برادر مرگ:النوم اخ الموت، گفته اند. برخی از اهداف، حکمت ها و فلسفه های خوابیدن و خواب رفتن در بخش آثار بیان شده است.

از آنجا که توفی و گرفتن روان و نفس آدمی در هنگام خواب با خدا و کارگزاران اوست، بیداری از خواب نیز به مشیت و اراده اوست. پس خداوند، بیدار کننده آدمی از خواب است؛ چنانکه به خواب بردن انسان نیز با اوست. به سخن دیگر، خواب هر چند به یک معنا ارادی است، ولی اگر دقت شود، حقیقت خواب این معنا را به ما می فهماند که مشیت و اراده الهی نقش اساسی در تحقق دو امر متضاد خواب و بیداری دارد؛ یعنی همان طوری که خداوند مرگ و حیات را آفریده است (ملک، آیه ۲)، همچنین خداوند است که خواب و بیداری انسان را در اختیار دارد. خداوند می فرماید:و هو الذی یتوفاکم بالیل... ثم یبعثکم فیه؛ و او کسی است که شما را در شب توفی می کند... و سپس شما را بر می انگیزد.(انعام (۶)، ۶۰).

از نظر قرآن بازگشت نفس و روان به بدن، هنگام بیداری از خواب انجام می شود؛ یعنی هنگام خواب، به دست خداوند، روان و نفس آدمی از بدن بیرون می رود و خداوند آن را دوباره هنگام بیداری، به بدن باز می گرداند.

خداوند می فرماید:الله یتوفی الانفس... والتی لم تمت فی منامها... ویرسل الاخری الی اجل مسمی؛ خداوند روان ها را به تمام و کامل می گیرد... و آن که در هنگام خواب نمرده... و آن دیگری را می فرستد تا زمان اجل مشخص و معین در بدن بماند. (زمر ۴۲، ۳۹)