قهوه خانه در زمان شاه عباس

[Topaz]

‍ .
شاه عباس بزرگ چون دریافت که مردم در قهوه‌خانه‌ها به گفتگوهای سیاسی و دولتی می‌پردازند و ممکن است این گفتگوها به توطئه و فتنه انگیزی منتهی گردد و خطری برای حکومت او بوجود آورد، تدبیری بکار بست.

به دستور شاه، به ازای هر قهوه‌خانه یک ملا به خدمت گرفته شد که ماهیانه از دولت حقوق دریافت می‌کرد.

وظیفه این ملایان چنین بود که هر روز صبح همراه با قهوه‌چی درب دکان را باز می‌کردند و ملا پیش از مشتریان در آنجا می‌نشست.

سپس مشتریان که می‌آمدند، ملا درباره مسائل دینی و واجبات و محرمات و حکایات مذهبی شروع به سخن گفتن می‌کرد و به کسی اجازه حرف زدن غیر از این موضوعات را نمی‌داد.

بعد از دو سه ساعت نیز که حاضرین چایی صرف کرده و قلیانی کشیده بودند، ملا می‌گفت دیگر وقت کار است، برخیزید و به دنبال کسب و کار خود بروید و اینگونه مردم را متفرق می‌کرد.

این ملاها از حمایت شاه برخوردار بودند و در صورتی که شخصی قصد داشت برخلاف میل ملا، در باب سیاست یا حکومت صحبت نماید، او را جهت مجازات به حکومت معرفی می‌کردند.

لزوم ملا در قهوه‌خانه بقدری ضروری بود که به دستور حکومت، در اماکن شلوغ، قهوه‌چی‌ها اجازه نداشتند بدون حضور ملا، دکان خود را باز نمایند.

منابع
زندگانی شاه عباس اول جلد دوم ص 316، نصرالله فلسفی.
سفرنامه تاورنیه ص 602